print

Nieuws

Artikel over het CLV in dagblad Trouw

De rest van Nederland mag weten dat wij blij zijn met ons experiment van roostervrij leren in 4 havo. Dagblad Trouw wijdde er op 4 mei een artikel aan. Hieronder de tekst voor niet-abonnees:


 

Baas over de eigen agenda

TROUW - ANNE GRIETJE FRANSSEN − 04/05/16, 01:46

Zeggenschap over de eigen schoolagenda. Op het Christelijk Lyceum Veenendaal experimenteren havo-leerlingen met deze vrijheid. Boekenkennis laten ze even links liggen, ze leren ondernemen, zelfstandigheid en veel meer.

Soepel als een huis-aan-huisverkoper en overtuigend als betrof het de grootste uitvinding van deze tijd, demonstreert Jolein Buijs (15) een afwasborstel. "Kijk, hier moet de Dreft in. De kop is een schuursponsje, die elke pan stralend schoon krijgt zonder te krassen. En het handigste is: je hoeft nooit meer een sopje te maken. In Australië is de dishmatic al een groot succes."

Op deze vrijdagochtend zitten zes 4-havo-leerlingen in een krap lokaaltje van het Christelijk Lyceum Veenendaal (CLV). Onder begeleiding van een docent en een ervaren ondernemer bespreken ze de verkoopstrategie van hun bedrijfje, Handymatics and more. Alle koopwaar staat uitgestald op tafel: de afwasborstel, maar ook de dropstopper, een tuitje dat druppelende wijnflessen voorkomt, en een sieradenlijn.

Dat de scholieren niet in een natuurkunde- of geschiedenisles zitten, maar ruimschoots kunnen discussiëren over tupperwarefeestjes en wijnproeverijen - bijeenkomsten waar ze hun spullen hopen te slijten - heeft alles te maken met het 'roostervrij leren-experiment' dat dit schooljaar bij het CLV van start gegaan is. Een clubje van 26 leerlingen uit 4-havo heeft sinds september de zeggenschap over zijn eigen schoolagenda.

Althans, tot op zekere hoogte. "De leerlingen die via een sollicitatieprocedure voor dit project zijn geselecteerd, hebben niet per se minder leeruren, wel meer keuzevrijheid", zegt Kees Zandijk, afdelingsleider van de havisten. Het groepje uitverkorenen heeft een lesrooster als ieder ander, met het verschil dat ze ongeveer een vijfde van de gangbare lessen naar eigen goeddunken mogen schrappen. "Natuurlijk niet om vervolgens in bed te blijven liggen", zegt Zandijk. Wel om het bestaande curriculum met andere activiteiten aan te vullen.

 
Vrijspelen-opties

Dat heeft er dus toe geleid dat een aantal leerlingen tijd vrijmaakt voor een wekelijkse vergadering over bedrijfsstrategieën. Maar de vrijspelen-opties zijn legio: een scholier loopt onder schooltijd stage bij Amnesty International, een ander volgt een vak op vwo-niveau, weer een ander schildert, een jonge rugbyster last op maandagochtend de nodige rusttijd in. Zandijk: "Een leerling treedt op als gastheer in het Dominicanenklooster waar zijn moeder in het koor zingt. Geweldig om te zien, zo'n trotse jongen in driedelig pak met vlinderdas." Daar mag hij best twee uurtjes Engels voor missen.

Een school is meer dan een intelligentiefabriek, vindt Karin Wouters, directeur van de havo- en vwo-klassen. Daarom zoeken ze bij het CLV altijd naar nieuwe lesvormen. "Onderwijs", zegt Wouters, "is geen confectie, geen massawerk." Ze wijst naar een poster aan de muur van haar kantoor met een citaat van Martin Luther King: educatie heeft niet alleen kennis tot doel, maar ook karaktervorming.

Volgens Wouters is het belangrijk dat leerlingen de ruimte krijgen zichzelf te ontplooien, hun eigen keuzes te maken. Afdelingsleider Zandijk voegt daar nog aan toe: "De leerlingen van de toekomst moeten beschikken over andere vaardigheden dan waarmee zij vandaag de dag van school komen". Met alleen 'kant-en-klare kennis' komt een gediplomeerde, volgens Zandijk, niet zo makkelijk meer weg. "In onze huidige maatschappij zijn eigenschappen als creativiteit, zelfstandigheid en ondernemerschap steeds bepalender. Scholen moeten daar tijdig op inspelen, niet altijd maar achter de feiten aanhollen."

Toch is het roostervrij lerentraject niet voor iedereen weggelegd. Zo hebben kinderen in de onderbouw nog veel baat bij structuur, denkt directeur Wouters. Het vrije leren vergt veel zelfstandigheid. Dit eerste jaar was de proef uitsluitend bestemd voor 4-havoleerlingen, en alleen als ze er goed voor stonden. Zandijk: "Vraag een willekeurige leraar naar een 4-havo-groep en grote kans dat het antwoord luidt: die zijn heel moeilijk te motiveren. Door de verantwoordelijkheid en vrijheid die we ze met dit experiment geven, hopen we dat ze weer met meer plezier naar school gaan."

En dat lijkt zo te zijn. Carlo van der Jagt (16) had het vorig jaar naar eigen zeggen 'verpest'. Hij bleef zitten. Zijn grootste struikelblok was geschiedenis. Met het roostervrij leren heeft hij de mogelijkheid om daar extra veel tijd in te steken, en de vakken die hij afgelopen jaar goed heeft afgerond op een lager pitje te volgen.

"Door de verantwoordelijkheid die ik nu krijg", zegt Carlo, "heb ik toch zin kunnen verzamelen om nog iets van dit verloren jaar te maken." Hij is niet louter bezig met herhalen, maar steekt ook veel nieuws op, bijvoorbeeld met het opzetten van Handymatics and more. "De zelfstandigheid die mijn broer opsteekt in het hoger onderwijs, leer ik nu al op de havo."

In een online-agenda noteren Carlo en de andere 27 deelnemers aan het begin van de week welke lessen ze van plan zijn te missen en wat ze daarvoor in de plaats willen doen. Elk van de leerlingen heeft een mentor aangewezen gekregen die zicht houdt op hun voortgang. "We zijn er niet om elke stap te controleren, maar we moeten wel enigszins op de hoogte blijven."

Dit gebeurt onder meer door een mentorgesprek. Echt ingrijpen gebeurt pas als blijkt dat hun cijfers achteruitgaan - maar zover is het vooralsnog niet. "Als je een vak lastig vindt, ben je wel slim genoeg om die lessen niet over te slaan", merkt Jolein op. Al moet Quinty Cancian (15) ook toegeven: "De verleiding om een keer uit te slapen of eerder naar huis te gaan is groot."

Toch zwicht zij hier niet voor, allereerst omdat de scholieren ruim van tevoren aan moeten geven welke lessen ze wel of niet bijwonen, maar ook omdat 'je de stof toch een keer moet leren'. "En liever met vrienden in de les dan alleen thuis."

 
Masseren

Niet alle docenten zijn zo positief over de proef als de deelnemers. Een enkeling is bang dat hun vak het kind van de rekening wordt. "Het wringt wel eens", zegt Zandijk. Sommige leraren eisen dat een leerling eerst toestemming vraagt voor een keer verstek te laten gaan. "Maar dat ondermijnt het achterliggende principe van vertrouwen en verantwoordelijkheid." Volgens Zandijk is het een kwestie van 'masseren'. "Ik probeer die docenten ervan te overtuigen dat ze de scholieren het best even hun gang kunnen laten gaan. Als het echt de spuigaten uitloopt, kunnen ze alsnog ingrijpen."

Hoewel het experiment officieel nog maanden loopt, verklaren Zandijk en Wouters de proef vast geslaagd. "We zetten dit traject volgend jaar op grotere schaal voort, voor bovenbouwleerlingen van havo en vwo." Hun bevindingen zullen ze de komende maanden ook met andere schoolbesturen delen, zodat 'zij soortgelijke projecten op kunnen tuigen zonder het wiel opnieuw uit te hoeven vinden'.

Leerling Jolein besluit de 'ondernemersvergadering': "Zal ik deze week even contact leggen met slijterij Heeren van de Wijn? Ik heb nog wel een uurtje over."

 
Leerling 2020

De proef met het roostervrije leren is onderdeel van het project Leerling 2020. Dit traject is in gang gezet door de VO-raad, de sectororganisatie van het voortgezet onderwijs. Het project omvat 22 zogenoemde leerlabs, waarbinnen 142 scholen experimenteren met verschillende vormen van 'gepersonaliseerd' leren. "Leerling 2020 beoogt onderwijsvernieuwing van onderop", zegt Paul Rosenmöller, voorzitter van de VO-raad.

Bijvoorbeeld op het gebied van technologie en inhoud, maar ook organisatie. "Het is de bedoeling een cultuur te scheppen waarin scholen van elkaar leren, vaker met elkaar om de tafel gaan." Rosenmöller is enthousiast over de roostervrije proef. "Als leerlingen school minder saai vinden door ze medeverantwoordelijk te maken, is dat natuurlijk een groot goed."

Lisa Vermeer (16 jaar, 4-havo) besteedt haar extra tijd onder meer aan het maken van kunst.

Contact
Kerkewijk 149
3904 JC Veenendaal
Postbus 41
3900 AA Veenendaal
0318 500 621
info@clv.nl
Routebeschrijving
Scholengemeenschap voor mavo, havo
en vwo (atheneum, gymnasium)